Το Ιερό και ο Ναός του Ποσειδώνα

Στην περιοχή που σήμερα βρίσκονται τα ερείπια του ναού του Ποσειδώνα, υπήρχε κατά τους αρχαϊκούς χρόνους βωμός αφιερωμένος στον θεό, πλαισιωμένος από δύο μεγάλους κούρους, ίσως όχι όμως και ναός. Ο πρώτος ναός άρχισε να κατασκευάζεται στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. αλλά καταστράφηκε το 480 π.Χ. από τους Πέρσες πριν ολοκληρωθεί. Το σχέδιό του ήταν ανάλογο με τον ναό που τον διαδέχτηκε: δωρικός, διπλός εν παραστάσι, περίπτερος με 6 κίονες στις στενές πλευρές και 13 στις μακρές.

Γενική άποψη του ιερού του Ποσειδώνα στο Σούνιο και των οχυρώσεων.
Γενική άποψη του ιερού του Ποσειδώνα στο Σούνιο και των οχυρώσεων.

Ο δεύτερος ναός (αυτός που σώζεται σήμερα) ξεκίνησε να χτίζεται το 449/8 π.Χ. στο πλαίσιο του οικοδομικού προγράμματος του Περικλή. Για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκε ντόπιο μάρμαρο (Αγριλέζας) καθώς και μέλη από τον προηγούμενο ναό. Για τη θεμελίωσή του, η κορυφή του λόφου ισοπεδώθηκε και κατασκευάστηκαν αναλήμματα στα βόρεια και στα δυτικά. Η κατασκευή ολοκληρώθηκε το 440 π.Χ. Οι διαστάσεις του ήταν 31,12 × 13,47 μ. Οι κίονες είχαν ύψος 6,1 μέτρα και διάμετρο 1 μέτρο στη βάση και 79 εκατοστά στην κορυφή. Ο αρχιτέκτονας είναι άγνωστος αλλά πιθανότατα πρόκειται για τον ίδιο που σχεδίασε τον ναό του Ηφαίστου στην Αγορά της Αθήνας, τον Ναό του Άρη (που στα ρωμαϊκά χρόνια μεταφέρθηκε στην Αγορά) και τον ναό της Νέμεσης στον Ραμνούντα, καθώς αυτοί οι τέσσερις ναοί παρουσιάζουν μεγάλες ομοιότητες μεταξύ τους.

Η ανατολική όψη του Ναού του Ποσειδώνα. Στο κεντρικό αέτωμα εικονίζονταν ο Ποσειδώνας με τον Δία και άρματα.
Η ανατολική όψη του Ναού του Ποσειδώνα. Στο κεντρικό αέτωμα εικονίζονταν ο Ποσειδώνας με τον Δία και άρματα.

Παρ’ όλα αυτά, ο ναός του Ποσειδώνα είχε αρκετές καινοτομίες: ο σηκός δεν διέθετε εσωτερική κιονοστοιχία, κάτι που αύξανε τον χώρο του. Επίσης, η ζωφόρος, κατασκευασμένη από Παριανό μάρμαρο, περιέτρεχε και τις τέσσερις πλευρές του πρόναου και όχι μόνο την πλευρά πάνω από την είσοδο. Θέματά της ήταν η Κενταυρομαχία, η Γιγαντομαχία και οι άθλοι του Θησέα. Τέλος, οι μετόπες αφέθηκαν επίπεδες και χωρίς διακόσμηση.

Η είσοδος στον χώρο του ιερού γινόταν μέσω ενός δωρικού προπύλου με τρεις θύρες. Από τη μεσαία διερχόταν μία κεκλιμένη ράμπα, ενώ από τις πλευρικές η πρόσβαση γινόταν με σκαλοπάτια. Το πρόπυλο κατασκευάστηκε λίγο μετά τον ναό, από μάρμαρο και πωρόλιθο. Στη βόρεια και τη δυτική εσωτερική πλευρά του περιβόλου υπήρχαν δύο στοές που χρησίμευαν για την ανάπαυση των επισκεπτών του ιερού.

Το ιερό του Ποσειδώνα είχε ήδη εγκαταλειφθεί κατά τη ρωμαϊκή περίοδο. Στα νεότερα χρόνια κομμάτια του ναού αποσπάστηκαν και μεταφέρθηκαν σε μουσεία ή ιδιωτικές συλλογές. Σήμερα, πέντε σπόνδυλοι από τους κίονες υπάρχουν στην Αγγλία, στο Chatsworth (όπου στηρίζουν το άγαλμα του 6ου δούκα του Devonshire), τρεις στη Βενετία και τρεις στη Γερμανία (Πότσδαμ).

Ο Ναός του Ποσειδώνα με το Πρόπυλο και τις Στοές του ιερού.
Ο Ναός του Ποσειδώνα με το Πρόπυλο και τις Στοές του ιερού.
Ο Ναός του Ποσειδώνα στον περίβολο του ιερού.
Ο Ναός του Ποσειδώνα στον περίβολο του ιερού.
Οι στοές και το πρόπυλο, η είσοδος στον χώρο του Ιερού του Ποσειδώνα.
Οι στοές και το πρόπυλο, η είσοδος στον χώρο του Ιερού του Ποσειδώνα.
Άποψη του χώρου από το εσωτερικό της βόρειας στοάς.
Άποψη του χώρου από το εσωτερικό της βόρειας στοάς.
Το πρόπυλο, η μνημειακή είσοδος στον χώρο του Ιερού του Ποσειδώνα.
Το πρόπυλο, η μνημειακή είσοδος στον χώρο του Ιερού του Ποσειδώνα.